(untitled) (Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, 2025)
Mướp đắng rừng tên địa phương Mắc Kháy Khau (Momordica charantia L. var. abbreviata Ser.) là nguồn gen bản địa phân bố tự nhiên tại tỉnh Thái Nguyên (Bắc Kạn cũ), được sử dụng vừa làm rau vừa làm dược liệu. Nghiên cứu về một số đặc diểm nông sinh học cho thấy, giống cây này sinh trưởng khỏe với chu kỳ từ tháng 2 đến tháng 11 hằng năm, cây ít bị sâu, bệnh hại, đặc biệt là bệnh phấn trắng và sương mai. Quả nhỏ (chiều dài: 50,1 ± 6,54 mm; đường kính: 35,02 ± 4,74 mm; khối lượng: 11,41 ± 0,82 g), hình bầu dục đến thoi, bề mặt có u vấu và gai. Hạt đa giác, màu nâu sẫm, khối lượng 100 hạt đạt 11,0 g, tỷ lệ nảy mầm 81,14%. Năng suất quả tươi 266,43 ± 25,74 g/cây, tương đương 4,56 tấn/ha. Đánh giá cảm quan cho thấy, quả có hương thơm dịu (4,64/5 điểm) và vị đắng nhẹ kèm hậu ngọt (4,84/5 điểm). Phân tích hóa sinh cho thấy, hàm lượng saponin (62,40 mg/g) và hợp chất phenolic (11,4%) cao, cùng nhiều vitamin (A, B6, C) và khoáng chất thiết yếu (Ca, Mg, Fe, K); không phát hiện kim loại nặng hay độc tố vượt ngưỡng an toàn. Nguồn gen cây mướp bản địa này có tiềm năng và lợi thế sản xuất sản phẩm rau giá trị cao, thực phẩm chức năng và dược liệu, đồng thời góp phần bảo tồn đa dạng sinh học địa phương.